جذابیت

18/01/2011

چایکوفسکی، بدون شک یکی از قهارترین آهنگسازان جهت  رقص باله بوده است. تماشای باله های ساخته ی او پس از صد سال هنوز هم دیدنی، جذاب و فوق العاده است. این رقص های بی نظیر، همیشه در اوج لطافت و جذابیت هستند.  در زیر به سه باله ی مشهور او اشاره می کنم : دریاچه ی قو، زیبای خفته و فندق شکن

1. Swan Lake Ballet (باله ی دریاچه ی قو) :

چایکوفسکی این باله را در سال 1876 نوشت.

داستان این باله : در نسخه کلاسیک، نمایش با جشن تولد ۲۱ سالگی شاهزاده سیگفرید (Siegfried) شروع می‌شود. در این سن شاهزاده باید کسی را به همسری برگزیند، در حالی که شاهزاده مردد و بیم‌ناک به کنار دریاچه‌ای پناه می‌برد، متوجه قوی بسیار زیبایی می‌شود که توسط دسته‌ای دیگر از قوها احاطه شده. در گرگ و میش غروب آفتاب ملکه قوها به زنی زیبا به نام اودت (Odette) تبدیل می‌شود. شاهزاده می‌فهمد جادوگری شیطانی به نام وان راثبارت (Von Rothbart) اودت و دخترکان ندیمه او را به قوهایی تبدیل کرده که تنها در طول شب می‌توانند به صورت انسان درآیند و دریاچه نیز در حقیقت چیزی جز اشک چشم پدران و مادران دخترکان ندیمه نیست.

اودت به شاهزاده می‌گوید که تنها اگر مردی که قلبی پاک دارد به او ابراز عشق کند طلسم باطل خواهد شد، اما پیش از آنکه شاهزاده بتواند عشق خود را آشکار کند جادوگر بدطینت ظاهر می‌شود و او کسی جز یکی از اساتید و پیش‌کسوتان شاهزاده جوان نیست. جادوگر فرمان می‌دهد قوها در دریاچه به رقص آیند و بدین ترتیب مانع تماس اودت و شاهزاده می‌شود.

روز بعد مادر شاهزاده به او دستور می‌دهد عروسی انتخاب کند، اگرچه شاهزاده در ابتدا قادر به انتخاب نیست اما جادوگر با طلسمی دیگر دختر خود، ادیل (Odile) را به ظاهر اودت درمی‌آورد و شاهزاده عشق خود را به او ابراز می‌کند. اودت واقعی که در جایی مخفی شده و شاهد این صحنه‌است اندوهناک به سمت دریاچه می‌دود، واکنش او شاهزاده را متوجه فریب جادوگر می‌کند و در پی اودت روان می‌شود.

درحالیکه اودت و ندیمه‌گانش اندوهگین در دریاچه شناورند شاهزاده حیله جادوگر را برای او توضیح می‌دهد و اودت او را می‌بخشد اما جادوگر سوگند و ابراز عشق شاهزاده به دخترش را یادآوری می‌کند. شاهزاده و اودت دست در دست هم وارد دریاچه می‌شوند، طلسم باطل می‌شود و قوهای ندیمه به انسان تبدیل می‌شوند، ندیمه‌ها جادوگر و دخترش را به دریاچه پرتاب می‌کنند و آنها در آب غرق می‌شوند. گروه ندیمه‌ها در کنار دریاچه روح شاهزاده و اودت را می‌بینند که از دریاچه خارج شده و به سمت بهشت پرواز می‌کنند.

 

2. Sleeping Beauty Ballet (باله ی زیبای خفته) :

چاکوفسکی این باله را در سال 1889 نوشت.

پشت پرده ی این باله : آن گاه که شارل پرو، قصه نویس فرانسوی داستان زیبای خفته را نوشت شاید هرگز تصور نمی‌کرد که این قصه صد و چند سال بعد با موسیقی چایکوفسکی به چنین محبوبیتی برسد و دویست و چند سال بعد با کارتونهای والت دیزنی عالمگیر شود. پرو، متولد 1628 و متوفی به سال 1703 در واقع بنیان نهاد آن چه را امروز افسانه‌های پریان می‌خوانیم. بسیاری ار این دست قصه‌ها از اوست، از جمله سیندرلا، گربه چکمه پوش، پرنده آبی، بندانگشتی، و بسیاری دیگر، قصه‌هایی که دستمایه بی‌شماری باله و اپرا و فیلم و کارتون قرار گرفته است.

3. The Nutcracker Ballet (باله ی فندق شکن) :

چایکوفسکی این باله را در سال 1892 نوشت.

در این باله چه می گذرد : فندق شکن، داستانی تخیلی از وقایعی است که برای دختربچه‌ای آلمانی به نام کلارا اتفاق می‌افتد. در برخی اجراها نام این دختر ماری است چراکه در اصل داستان هوفمان (فندق شکن و شاه موش‌ها) نام دختر ماری و نام عروسک او کلارا است. این داستان (اپوس 71) در دو پرده و سه تابلو ، سومین و آخرین باله چایکوفسکی ، مانند دو باله دیگر او با تنظیم ماریوس پپتا (1818-1910)- بنیانگذار مکتب رقص کلاسیک روسیه و سرپرست باله تئاتر سلطنتی سن پترزبورگ – به صحنه آمد که این باله به دلیل ابداعات خاص موسیقی چایکوفسکی ، جذاب تر از دو باله قبلی(دریاچه ی قو، زیبای خفته) به نظر می رسد . موضوع باله » فندق شکن » از داستانی رویا گونه به نام » فندق شکن و شاه موشان » اثر » هوفمن » اقتباس شده است و به اعتقاد » الکساندر دوما» پدر قسمتهایی از تابلو اول این باله از زیباترین آثار چایکوفسکی برای ارکستر است . این سوئیت از چندین بخش ساخته شده است : مقدمه ؛ رقصها( مارش ، رقص پری نبات ، رقص روسی ، رقص عربی ، رقص چینی و رقص فلوتها ) و والس » گلها » . مقدمه این باله فضایی مسحور کننده دارد که در آن سازهای زهی باس نقشی را بر عهده ندارند . رقص چینی دلفریب و باریک اندیش است و رقص عربی احساسی بسیار زیبا و موقرانه دارد . رقص فلوتها یکی از زیبا ترین بخشهای این سوئیت است که دو فلوت یک دوئت شیرین را را به نمایش میگذارند ، در حالی که گروه زهی ها در محدوده صوتی پایین خود آنها را همراهی میکنند و در بخش میانی که فضایی محزون حاکم است ، گروه بادیهای برنجی خود نمایی می کنند که بوسیله زهی ها تقویت شده و بزودی در طنین دلنشین تم اصلی حل می شود . رقص پری نبات از مسحور کننده ترین قطعات این مجموعه درلا ماژورنوشته شده که استفاده زیرکانه از چلستا به آن فضایی رویا گونه و سحر انگیز بخشیده است . و در نهایت والس » گلها » که بزم و جشن و سرور را به نمایش میگذارد پایان بخش این باله زیبا و دلفریب است .

منابع : 1 و 2 و 3

سازمان باله ی ایران

«از این سازمان به عنوان بزرگترین طرح هنری اجرا شده در خارج از ایران پس از انقلاب نام برده شده است.» این جمله، کدام نهاد یا سازمان را به یاد شما می آورد؟ احتمال این که در وهله ی اول بگوییم «سازمان باله ی ایران»، بسیار کم است. باله و کلاً رقص، هنری است که پس از انقلاب به عنوان هنری طرد شده از آن یاد می شود. تفکرات غلط پیرامون این هنر، موجب شد که باله در ایران راه رشد چندانی نداشته باشد و به عنوان یک هنر ملی، گاهی حتی به ذهن نرسد. دلیل اینکه کشور ما با وجود منابع غنی فرهنگ، مانند ارمنستان، تاجیکستان یا هندوستان، دارای رقس سنتی نیست، همین است. رقصی که امروزه در رسانه های ایرانی تحت عنوان حرکات موزون نام برده می شود، چیزی جز معدودی حرکات روتین و پشت سر هم نیست. این حرکات مطلقآً معنایی ندارند. حال اینکه رقص باله، از آنجایی که با موسیقی مفهومی همراه است، همیشه داستانی را روایت می کند که می تواند از نوع داستان های کلاسیک باشد به همراهی موسیقی چایکوفسکی و یا روایتی باشد از آن چه در حال حاضر در جهان در حال رخ دادن است به همراهی موسیقی لایت یا جاز.

در هر صورت، می رفت که واژه ی رقص از کتاب هنر ایران حذف شود ولی افراد علاقمند و هنرمند نتوانستند ساکت بنشینند و نظاره گر باشند. نیما کیان هنرمند و رقص پرداز باله ی ایرانی در سال 2002 سازمان منحل شده ی باله ی ملی ایران را که تا قبل از انقلاب در تالار رودکی تهران مستقر بود، در سوئد و با حمایت سازمان های فرهنگی و همپیوندی دولت آن کشور  و تحت نام سازمان باله ی ایران(Les Ballets Persans) بازسازی کرد .رپرتوار و یا آثار انتخابی این سازمان برگرفته شده از تاریخ و فرهنگ ایران و عموماً منعکس کننده ی موضوعات ادبی، تاریخی، عرفانی و اجتماعی ست. از این سازمان به عنوان بزرگ ترین طرح هنری اجرا شده در خارج از ایران پس از انقلاب نام برده شده است. رپرتوار باله ی سازمان عمدتاً شامل آثار بله ی غربی چوون دریاچه ی قو، زیبای خفته، فندق شکن و ژیسل می شد ولی به مرور آثار جدیدی با الهام از تاریخ و فرهنگ ایران تولید شد مانند باله ی بیژن و منیژه(ساخته ی حسین دهلوی)، سیمرغ(ساخته ی لوریس چکناواریان)، افسان هی آفرینش( ساخته ی ملیک اصلانیان)، شهرزاد(ساخته ی امین الله آندره حسین) و …

نیما کیان

نیما کیان در حال آموزش باله

به‌جز موسس باله ایران، همه رقصپردازان، باله گردانان و اساتید مدرس باله که در تولیدات سازمان باله ایران مشارکت داشته اند غیر ایرانی هستند:

نیما کیان(مؤسس)

رفیقا آخوندوا (رقصپرداز، هنرمند خلق آذربایجان، باله و اپرای باکو)

ماکسود مامدف (رقصپرداز، هنرمند خلق آذربایجان، باله و اپرای باکو)

مارک دو بوعه (رقصنده ممتاز و استاد ارشد باله، باله ملی پاریس)

ایشتوان کیش (رقصنده ممتاز و استاد باله، باله و اپرای ملی مجارستان و باله سلطنتی سوئد)

ویکتور والکو (رقصنده ممتاز و استاد باله، باله و اپرای ملی لهستان و باله سلطنتی سوئد)

دومینیک فرانچتی (باله گردان و استاد ارشد باله، کنسرواتوار ملی باله کلاسیک پاریس)

پلومب آگالیجاج (رقصپرداز، باله گردان و استاد باله، باله و اپرای آلبانی)

گابریلا گوتارا (رقصپرداز فلامنکو، مرکز فلامنکوی استکهلم)

رقصندگان سازمان باله ایران همگی غیر ایرانی و از ملیت‌های گوناگون هستند. تا سال ۲۰۰۸ رقصندگانی از بیش از ۲۴ کشور مختلف شامل آلبانی، آرژانتین، ارمنستان، استرالیا، آذربایجان، بلغارستان، برزیل، انگلستان، استونی، فرانسه، هنگ کنگ، کوبا، لتونی، زلاند نو، مکزیک، نروژ، لهستان، روسیه، صربستان، اسکاتلند، سوئد، تایلند، اکراین، آمریکا و ویتنام در استخدام باله ایران بوده‌اند. شرط عضویت در سازمان دارا بودن مدرک پایاننامه تحصیلی از یکی از هنرستانهای معتبر در رشته باله کلاسیک و رقص مدرن، شرکت در گزینش و گذراندن آزمون عمومی است و این امر، بدلیل عدم وجود چنین هنرستان هایی در درون خاک ایران، کاملاً بدیهی ست!

بدین وسیله از نیما کیان به دلیل نجات رقص، هنری که درون خاک ایران، رو به فنا بود، قدردانی می کنیم.

– سایت رسمی باله ی ایران Les Ballets Persans

– سایت رسمی نیما کیان Nima Kiann (وقتی وارد سایت نیما کیان می شویم، از تماشای تصاویر باله که با موسیقی اصیل ایرانی تلفیق شده اند لذت می بریم.)

– اطلاعات بیشتر در مورد این سازمان را از این آدرس بخوانید.

– رپرتوار سازمان باله ی ایران را از این آدرس می توانید ببینید.

باله ی هفت پیکر

باله ی هفت پیکر- آهنگساز کارا کارایف

باله ی زن

باله ی زن- آهنگسازحسین علیزاده